روی جلد کتاب کودکان خروس بال طلا؛ نوشته‌ی محمود طیاری

نایاب
—–

پشت جلدِ خروس بال طلا، که به قلم زنده‌یاد  نادر ابراهیمی به سال ۶۹ تحریر، به ‌اهتمام شرکت همگام با کودکان و نوجوانان، به تیراژ ۱۵۰۰۰ نسخه، منتشر ، در همان سال نایاب شد.

تصویری از متن کتاب

در باره‌ی نویسنده

محمود طیاری، یکی از سرشناس‌ترین و دوست داشتنی‌ترین چهره‌های ادبی معاصر شمال ایران است.
آثار محمود طیاری، بدون هیچ تردیدی، ضمن ایرانی بودن، سرشار است از عطرشمال، و رنگامیزی‌های شمال، و نیز غم‌ها و شادی‌های مردم خوب شمال.

شاید ما که پرورش یافته‌ی شمال میهن هستیم، این عطر و رنگ آمیزی غریب را با این شدت احساس می‌کنیم، و مردم سایر نقاط ایران، مانند ما، گرفتار تصویر‌های ساده و زیبای شمالی طیاری نشوند، اما به هر حال، گمان نمی ‌برم که از میان ِایران گشتگان و آشنایان با شمال، کسی بتواند اصالت آثار طیاری را انکار کند.

سازمان همگام با کودکان و نوجوانان، سربلند است که یکی از آثار زیبا، ساده، مهربان و آهنگین محمود طیاری را برای کودکان منتشر می‌کند.

محمود طیاری

نخلِ بلندِ نامِ : م.ا. به آذین

دوستی استوار، که نام “بهزاد موسایی” را در مرتبتی با خود دارد؛ چند سالی است در مساحتی بالنده، به کار ادب و پژوهش است و از عِلیین! چترش در اقصا ءنقاط ، کار بر طاووسان تنگ آورده؛ انگشت به لانه‌ی زنبوران می کند؛ شاید از برای ذائقه‌ی شیفته‌گانِ حیطه‌ی ادب و هنر، عسل فراهم آورد؛ که جز خلق آثارِ نه الساعه نیست!
به همین نظر، با پیام های پسین، ُطره از قلم موئین ما چیده، از پی ِپاسخ است!
این بار وارسته مردی را نشانه رفته ؛ که حمد و حیات بیش ازپیش بر او باد، حضرت” محمود اعتماد زاده ” دانای کل در روایت و زبانِ ترجمه به آبِ ” دن آرام” شسته” ؛ م.ا.به آذین است!
بهزاد از من خواست ، در این باره چیزی اگر دارم رو کنم؛ می خواستم بگویم چیزی که ندارم” رو” است!
اما او به شیوه ی موسی ، با افکندن عصایش بر زمین؛ از من انتظار معجزه داشت!گفتم چیزی از دارالایام، از ایشان ته خورجین‌مان است؛ که بی مالکیت واگذار می کنیم؛ و آن دست خطی است که سفارش اداری من، به غیر برده و شأنِ خود، بی قصد و منظور، به والایی در آن باز تابانده:

در دارالمرز گیلان، ُخردک آدمی بودم ، به کشت زار و روستا اندر، روح و زبان ، محشور با جلگه نشینان ، روزانه به چند فرسخ پای پیاده ، از میانه ی جنگل و کوه،  به زاغه ی روستانشینان رفتمی؛ و احوال شان- ذیل اوصاف تب و نوبه ، به ضرب ُقرص و طرزِ سوزن- که همان تزریق است؛ بگرفتمی . تا آنجا – چنان که استاد، به مدیر منطقه بنوشت- به سستی پا و تکیدگی صورت نائل شدمی؛ و دل به این خوش داشتمی که از دنیای زخم و مگس و تراخم ؛ به جهان زن پوشان مرد ُکش ، از طرح های روستایی خود ؛ سازه های نو، به اندازه ی بی قامتان کیلویی نویس امروز، درانداختمی!-:
“به چشم هایم آب می زدم ، خنک بشوم/ گاودزد پایین محله مان را دیدم/ به یک امنیه /
اُسو تعارف می کرد / ماتم ُبرد!”
و به‌آذین، این” زاویه دید ” را ، در تراکم تاریکی آن زمان ، گرفته بود.
آن دست خط، جز از طریق پشت پاکت ، عنوان نداشت؛ و گوبا باید به فرهیخته آدمی ، با رخت افزار مدیریت، سپرده می شد؛ تا بر من از سایه سنگین سخت افزارِ کار بکاهد!
آن دست خط ، هیچ وقت تسلیم گیرنده ی آن نشد. شاید من به نوعی با مشکلم کنار آمده بودم ؛ یا شأنِِ هیچ کدام از ما برنتافت، کلمه را که خدا آفرید؛ به کارگزارش تسلیم کنیم!
اما سی و چهار – پنج سال ، دست خط حضرتش، سر به ُمهر پیشم بماند ؛ تا “بهزاد موسایی” به دنیا بیاید و به کارِ کشفِ شأن و منزلت آدمی چون” م.ا.به آذین” ، راوی و دانای کل” دختر‌رعیت”باشد.
بی نگاهِ انسانی و ژرف نگر ِمترجم ژان کریستف و جان شیفته، و بی” پنجاه”  رفته بر آثار من ،آن دست خط، شأن چندانی نمی توانست داشته باشد. چنان که بی قامتِ افرایی ِ”بهزاد موسایی” نیز، دست ما از نخل بلند ِنام “م.ا.به آذین” بار ِیادمان ، نمی گیرد.
پس، ُمردگانند لام تا کام حرف نزده گان از پویاییِ و منزلت آدمی، زبان به دهان گرفته گانند، آن بی مقداران؛ لالانند…
تهران ۲۱ بهمن ۱۳۸۰

وقتی با زنم
به تعمیرگاهِ عشق رفته بودیم
شمع و پلاتین‌مان‌را عوض کنیم
یک اتومبیل را
چند تا آقا،
آورده بودند صاف کاری کنند…
-
آن یک مرسدس بود،
نام دختر کمپانی بنز آلمان را
بر خود داشت:
چراغ بادامی،
با جلوبندیِ خورده شده!
-
سردفتر ما را روی چال بُرد،
آچار‌ انداخت؛
تا یک مُهره‌ی بیست ساله را باز کند!

مهره‌ی ‌مار داشت زنم،
یا به گردنش خرمُهره بود؛
این راز همچنان سر به مُهر مانده‌است!
-
در‌ آن‌ ساعاتِ اول‌ِ صبح ،
درآمدِ یک‌ماه ‌ِمن و‌ حقوقِ مطبخی‌ی زنم
به ‌توی ‌لگنچه افتاد!
-
روغنِ ‌سیاهِ ‌طلاق جاری‌ شد
و زمانِِ ‌ریلی
آغاز…
-
لگنِ پیشاب‌ِ سردفتر،
نعلین، ورنی‌ی‌ ِپاشنه بلند ِمرسده
کنارِ‌کتانی‌ی ِزنم،
بر درگاه بود!

۷ شهریور ۷۲

یک نمایشگاه بزرگ اتومبیل
با پنجاه متر برِ اختصاصی، که قسمتی از آن
در جنگِ با پیاده رو ، به غنیمت درآمده است!
-
چند شاخه گل ُرز ،
میخک صورتی، و گلایل سفید
با نیمتاجِی از روبان سرخ ، در زرورق
-
مرسدس زیبا
تاج عروس و تور سپید برسر
چهار بیوک در اسکورتِ کامل آن، به کنار!
-
آی آدمک،
پاهایت را بدزد
تو با کمربندِ عفتّ
از پلکانِ سرمایه بالا نتوانی رفت!
-
تابلوی نئون سراسری، در بازی نور
رنگ به رنگ و چشمک زن
شیشه‌های دودیِ میرال، با پاشنه‌ی نقره و-
بازوی واسطه‌ی گردان!
-
مارپیچِ  پله‌های سنگی
با کشاله‌ی مرمر، تا چلچراغ جادو
گلدانِ غولْ سنگی و گل‌های حاره‌ای
تا بالکن.
-
تلویزیون رنگی
گاو صندوق
تلفن.
-
آی آدمک
نگاهت را بدزد
تو با هزار داماد،
در حجله بدهکار عروس خواهی شد!
-
چند میز شیشه‌ای دودی
با مبلِ پوست مار
سرویس قهوه خوری، نقره
جا سوئیچی، طلا!
-
«شیراز…
-روی خط!
گوشی …
-اصفهان!
شایع ست، نه. بنزین …چی ، گران؟»
-
آی آدمک
گوش‌هایت را بدزد
تو در جنگِ سلیندر‌ها
بازنده‌ی نهایی خواهی بود!
-
مرسدس زیبا، تور سیاه عزا، بر سر
زیر چراغ های چشمک زن
در وسط
چهار بیوک در اسکورت کامل با آن
به کنار!
-
آی آدمک
دست هایت را بدزد
با تازه‌های روزنامه
شیشه‌ی اتومبیل قراضه‌ات را چرا پاک می‌کنی؟
-
بی بند و بست، قیمت شکست:
بنز و ب. ام . و و ، گالانت و ، آ . ئو . دی
خورده تو سرش، تا حد آ . یو . دی!
-
آدمک ،
با هشدار من،
روزنامه می‌خواند.
پلیس با برگ جریمه از راه می‌رسد!
-
آدمک،
در سرگیجه‌ای تند
تابلوی توقف ممنوع را
که مثل یک قارچ کنار ماشینش روییده، می‌بیند!
خرداد ۶۶
mahmoud.tayari

اگر ُپلی
به میان دل‌ها زده نشده
دختر، دربنفشه زار چه می کند

- پسر،
در کارْ زار، چه؟

جبهه‌ی عشق ،
باز است و یک سرباز
تفنگش را به دلش فروخته…

- گلِ بنفشه خریده؟!

و چه به طول می‌انجامد آنجا که من چیزی می‌خواهم بگویم. باز قصد به آن چه گفته‌ام، نبود.
بگذار دیر تُرا بخوانند؛ تُرا که نام، بهار است و آیین‌ات عطرِ گل سرخ… که تا زمان دیگر، نامِ هیچ  سبزْ‌نگارِ شوخ چشمی نیست:
چهار چلچله
به منقار می‌برند
باغ شعر مرا، تا نیم  ُکره‌ی آفتابی‌ی آن سیهْ چشمان
آنها برمی گردند، با ترکه‌ی علفی‌‌ی نگاهِ تو
به آشیان.
تنهایی آواز می‌خواند، با زخمی بی دهان
تو می‌نوازی مرا
در بهاری سیاه با مژگان
بگذار از بهار نزدیک تری بگویم. از چهار پَرِ کاهْ مانده به غروب. بگذار سقفِ نگاهم، آشیانه‌ی خیس ِجوجکان ِهنوز به دنیا نیامده، باشد.
صدای پای بهار، بی‌وقفه در گوش می‌نشیند؛ به زبان سبزِ علف ، در تکه ابری بر بام روستا، که باردارِ آفتاب است. در خمیازه‌ی درخت، با هزاران شاخ و برگ. در آوای جنگل و بوی هیمه و کاه گل و ِپهِِن،  که فرش ِ زیر پای درخت آلوچه قرمز است و داس ُنک آویز بر تنه‌ی چنار، حضور به‌‌هنگام ِمردان گیل و تالش و گالش و… را در حریم خانه، نوید می‌دهد:
نیمتاجی می شوم
ازگل زرد و برگ سبز کدو
در آستانه ی زفافِ روستایی تو
پیراهن ململی می‌شوم، که تو دوست داری بپوشی
پپچ پچه‌ای هم از آن دست، عاشقانه و ممنوع، که شاخساران بر آن رشک می‌برند.
و چه پر معنا است، در بهاری که آمدنش را، هزاران شکوفه، از پیش به جشن و چراغان نشسته‌اند:
عروسان ِ نارنج، آهسته می‌گریند
رگبار، در بوسه‌ای غافلگیرانه، با هزاران شکوفه…
به زیر چترِ درختِ نارنج می‌رود!
در بهاری دل آشنا و فندق شکن،  آنک رقص باله را، در بال‌های پروانه، بر چمن زار می‌بینیم:
بهار، خوابِ گنجشکی ست، با ارتفاع کم!
۲۹ اسفند ۱۳۸۸

پرویز حسینی

در طلب طلسم…

«چل گیس خاتون» نمایشنامه‌ای در هشت مجلس است و در حقیقت ادامه نمایشنامه « مارنقره» از محمود طیاری است و روایت همان «سردار- مار» است که روزها در جنگ با قیصر است و چون مار به هر کجا می‌خزد؛ درستیز با نامردمان ، به هر کوی و بیابان ، و آنگاه که پرده از رازش برداشته می‌شود و طلسمش می‌شکند ، هفت سال به سرزمین دیوان تبعید می‌شود . آنهم وقتی که پاشنه آشیل او به دست «چل گیس خاتون» ضربه می‌خورد، هر چند که خاتون خود باید تاوان هفت سال جدایی ‌را نیز بدهد. به نوعی تاوان «معرفت» و «رازدانی»، پس در طلب طلسم و جستجو باید بهایی سنگین پرداخت.در این نمایش ، بازهم «پیرخارکن» را داریم و سه دختر او زرینه مو[همان چل گیس خاتون] که پاکیزه خو است و به ازدواج با سردار- مار، تن می‌دهد و «سیمینه تن» که پرخاشجو است و «فتانه» که شیطان و موذی می‌نماید و فراموش نکنیم که پیرخارکن خود سالها «مارکش » بوده است!اکنون که جز خارکنی، کاری نمی‌تواند و به وصلت دخترش با مار [که شکل نمادین دارد] تن می دهد تا او بانوی قصر فیروزه بشود. بدیهی است که نقطه اوج تراژدی در همین نکته است. چرخش تقدیر،دختر مارکُش را به وصال ماری می‌رساند که البته بدون حکمت نیست.، و « گشودن راز، بی شباهت به پوست کندن پیاز نیست، هر لایه‌ی آن، اشکی تازه می‌آورد!»

اما در بازی تقدیر این چل‌گیس خاتون است که پیروز می‌شود.«چل گیس » نماد بانویی است که عقل و تجربه کاملی دارد و می داند چگونه راز را بگشاید .« چل گیس» به نوعی معنای «چهل عقل» و یا « عقل کامله » را در خود دارد. تنها چنین کسی شایسته است تا خاتون و بانوی قصر فیروزه گردد. کسی که اهل معرفت و « رازدانی » است.« چل گیس خاتون» نمایشی است که آگاهانه از عناصر اسطوره مدد جسته است. عنصر «مار» که وسوسه کننده «خاتون» است. در «طلب رازدانی» ، در نمایش پیشین طیاری با نام «مارنقره» نیز به همین منظور آمده است و می‌توان پیشگویی کرد که در نمایش بعدی نیز با نام «عروس زره پوش» در صحنه حاضر بشود، یعنی در تریلوژی «مارنقره، چل گیس خاتون ، عروس زره پوش» ، « مار» محور هر سه تراژدی است و نقشی یکسان دارد. «مار» به عبارت دیگر ، دو صفت متناقض نما دارد. از یک سو وسوسه گر، خطر ساز و ستیهنده است و از دیگر سو آگاهی بخش ، یاور و هوشیار، از سویی خوف آور واز دیگر سو آرام کننده است. بدنی نرم و رام دارد و فریبنده ، نیشی زهرآگین و کُشنده. و پرداخت نمایش به گونه ای است که آدمی هم وسوسه می شود تا این «مار» را دوست بدارد. تا جایی که با پذیرش آن به مرحله ی روان پالایی( catharsis) ، می رسد، و در این راه گفتگوهای سنجیده نمایش به خوبی مدد می‌رساند ، به همراه فضاسازی و رنگ آمیزی صحنه، که اجرایی هوشیارانه می‌طلبد.اصولا باز سنگین نمایش، بویژه بار دراماتیکی آن، پیوسته بر دوش گفتگوهای پرسوناژ‌های اصلی است، چه به شکل منظوم و غیر‌منظوم، و در اینجا تراژدی، از دل دیالوگ‌ها زاییده می‌شود. هرچند گاهی این زایمان به دشواری صورت می‌گیرد، اما سرانجام مولودی زیبا دارد، و این یاری ذهن منظوم طیاری و «حس گیری» مدام است، اگر چه گاهی سخت پایبند قافیه سازیِ گفتگوهاست، و گاهی عباراتی بسیار سهل و محاوره ای در کنار جملاتی موزون و تفکربرانگیز می‌آورد. نمونه بیاورم:

فتانه: فقط شکمش کمی گرد شده!

زرینه موی [با لبخند] مارمولکی درکار نیست!

فتانه: هدیه ای پنهان، از برای پدر!

زرینه موی : هدیه‌ی او عصاست.

سیمینه تن: هر کودکی عصای دست پدر است.

فتانه: و هر نوه ای، کندوی خاطرات پدر بزرگ!

[ص ۳۶-۳۵ از مجلس چهارم]

در این گفتگو، فتانه که مدام شیطنت می‌کند و فتنه می‌جوید، دیالوگهای یکدستی ندارد و جمله آخر را انگار نویسنده در دهان او گذاشته است، وهمچنین جمله «مارمولکی در کار نیست!» از زبان «زرینه موی» بعید می‌نماید. بهتر بود این جمله را «سیمینه تن» ادا می‌کرد که شخصیتی پرخاشجو و بهانه گیردارد و اتفاقا در گفتگویش با فتانه [ پیش از آمدن زرینه موی] اشاره به مارمولک کرده است.[ر.ک. ص ۳۴- سطر ششم]

و نیز گفتگوی میان «کنیز» و« خاتون» در صفحه ۵۲ از مجلس ششم، چندان با شخصیت ها، همخوانی ندارد.

طیاری در این نمایش نیم نگاهی هم به عناصر افسانه داشته است: شعرهای منظوم [ که زبان افسانه‌های قدیمی است]- تأکید بر اعداد هفت و چهل و ترکیبهایی چون « هفت سال و ماه و راه…» - «هفت روز و هفت دهان» - «چهل زخم» - «چهل سنجاق»- «چهل انگشتر» و « چهل گیس» - پرداخت شخصیتهای «غلام» و « کنیز» و «دیوان» و «غولان» - تاکید بر طلسمی که باید به سنجاقی گشوده شود، و …ضمن توفیق در پرداخت اینهمه، باید اشاره کنم که حضور «غولان » در میان «شخصیتها» ، غیر ضرور و اضافه می‌نماید به دلیل اینکه در هیچ کجای نمایش از آنان سخن به میان نمی‌آید و تنها صحبت از «دیو» و «دیوان » است و همین بسنده و کافی می‌نماید.

و اما …درخاتمه این مقال، حیفم می‌آید که از زیبایی شعرگونه متن به سادگی بگذزم، به ویژه شعرهای پایان نمایش که عالمانه در آخر آمده اند تا مدتها در ذهن شنونده و بیننده ادامه داشته و عصاره ای از کل نمایشنامه هستند و با یک اجرای موفق، تا سالها در خاطره ها باقی خواهند ماند، و آدمی را ناخواسته به وجد و پایکوبی وا می‌دارند:

- راه می‌رفته، غبار دیده

توی غبار، سوار دیده

سوار ، نی می‌زده!

مثل مار، هی می‌زده!

هی می‌زده!

هی می‌زده!

……………………..

بزن ای دل

بزن ای دل

چه زیبا می‌زنی ای دل

……………………

تو از پاکان و

بی باکان

همه خوی کرده زلفْ –

آشفتگانِ

پیرهن چاکان…

نفس ُببْریدگان –

در سینه،

اما می‌زنی ای دل!

تمام.

پرویز حسینی

«عروس‌زره‌پوش»‌نمایشنامه‌ای‌است‌‌ در‌‌هفت‌مجلس‌که‌همراه‌‌ با دو ‌نمایشنامه دیگر «چل‌گیس‌خاتون» و « مارنقره» تریلوژی تراژیکی را تشکیل می‌دهند و چون پیش از این در خصوص دو متن دیگر مطالبی گفته‌ایم در اینجا تنها به متن نمایش «عروس زره پوش» می‌پردازیم.

اگر«مارنقره»آغاز این‌تریلوژی باشدو«چل‌گیس‌خاتون»بدنه‌ی‌آن،«عروس‌زره‌پوش» نقطه اوج این تراژدی سه‌گانه‌است.‌از روایت‌رازدانی‌و‌آگاهی‌به طلب طلسم پیش‌می‌رود که به شکل نمادین در شخصیت عروس زره پوش (همان المیرا و زرینه مو) کارگزاری شده است. این طلب هفت سال طول می‌کشد و در وادی آخر به مدد انکشتری فیروزه(و غلام) به قصر فیروزه‌ی سردار فیروز (مار ) می‌رسد و در سرزمین دیوان، هویت گمشده او را به وی بازمی‌گرداند و از خواب گران بیدارش می‌کند تا با هم سفری پر خطر به سوی آینده بتازند. که این همه جز به یاری غلام سامان نمی‌گیرد چرا که همچون بز عزازیل،(scapeGoat.)، بلا‌گردان و قربانی رنج و ستیز آنها است. و در حقیقت عروس زره پوش و در پرتو آن سردار، هر دو شأن از غلام می‌گیرند و غلام چون منشوری از نور بر آنها تابیده است تا به حافظه‌ی تاریخی خودشان رجعت و بازگشت به خویشتن بکنند، به خویشتن اثیری خود، و جهان لکاته‌ها را درهم بپیچند. و درست همین جا به نقطه مرکزی نمایش می‌رسیم که به نوعی نقطه مرکزی رمان «بوف کور» هدایت هم هست. بوف کور نمایشیِ طیاری منزلت خود را از بوف کور هدایت وام می‌گیرد و در واقع در جهان رؤیا گونه و خواب‌های شخصیت‌های بوف کور شریک می‌شود. خواب مشترکی که ریشه آن در درد مشترک است.

در زخم‌هایی که در تنهایی و انزوا روح آدمی را می‌خورند و می‌تراشند و این دردها را عموما نمی‌توان به هرکسی گفت…چرا که افشای راز طلسم را می‌شکند و شکستن طلسم، آدمی را به خودیابی دردناکی می‌رساند که از دیدگاه روانشناختی شدت و ضعف آن بستگی دارد به میزان ظرفیت و پتانسیل وجود هر ابژه با توجه به روند تاریخی و کارکردی ماهیتی ان.برای مثال در نمایش «عروس زره پوش» از آنجا که قهرمانان خود در خوابند (هرچند شاید به‌گفته «سردار» خوابِ بیداری‌شان را می‌بینند)، هنگام باز شدن طلسم سردار و دختر(المیرا- زرینه موی) دو واکنش متفاوت از خود نشان می‌دهند. دختر از آنجا که به روایت خودش، همیشه با «چشمان باز» خفته بوده است هنگام بازگشایی طلسم این توانایی را دارد که آگاهانه خود را و حافظه جمعی – تاریخی‌اش را مرور کند اما سردار ‌که به واقع جاه و منصبِ دیوانی او را از «من» واقعی‌اش دور کرده و سالیان بسیار به خوابی عمیق – حتی در بیداری- فروبرده است، از «خود» حقیقی اش نشانی نداشته و این دختر (المیرا) است که وجدان بیدار او می‌شود و همچون همزادی آینه وار خودش را بر او می‌تاباند تا سردار به شناختی از خود و روزگارش دست یابد:

سردار: پس تو مرا بیش تر از خودم به خاطر داری و می‌شناسی!

دختر: سر به داری با شمشیر میعاد و دل به هوای یار داری.

سردار : از تبارم بگو.

دختر : بی تباری!

سردار : ( جا می‌خورد) چه؟

دختر: دیوزادی صاحب دیوان، با دفتر و دستکی چند، اما ایوان معرفتش بلند.

سردار: چه معرفتی که غلام بر خدمت دیوان واگذاشته‌ام.

«عروس زره پوش. صص ۳۳ -۳۲»

فراموش نکنیم که در این میان غلام و غلامان نقشی اساسی در افشای طلسم و پیش تاختن بسوی آینده دارند.آنها در نمایش سه گانه نقش آینه داری “fore shadwing” دارند. غلام جوان ( در نمایش مار نقره هم در این راستا عمل می‌کند) و چیترا در همان جا که برگردانِ المیرا است هم با همین ُکد قابل بررسی است. با این تفاوت پرتو افشانی غلامان به حالت فرارونده “transcendeltal” حرکت می‌کند اما مکاشفه‌ی سردار با دختر به شکل تجلی ناگهانی “Epiphanip” صورت می‌گیرد.

پیشتر اشاره‌ای شد به یکی از وجوهِ تشابه نمایشنامه «عروس زره پوش» با رمان «بوف کور» در اینجا یادآوری این نکته هم خالی از لطف نیست که بگوییم در رمان «بوف کور» هم شخصیت‌ها به طور متنابه بر‌هم دیگر نورپردازی می‌کنند و به حالت خزنده به شناخت ماهوی ِ یکدیگر کمک می‌نمایند که دایره وار از اثیری به لکاته‌ای و برعکس می‌چرخند ضمن این که هدایت و طیاری هر دو به شدت از نماد و استعاره سود جسته‌اند.

نگارنده قصد تطبیق فنی« بوف کور» و « عروس زره پوش» را ندارد و مدعی هم سنگ بودن این دو متن نیست چون از یک طرف دو اثر متعلق به دو نوع (ژانر) ادبی جداگانه هستند و اساسا بررسی تطبیقی آنها نادرست می‌نماید و از طرف دیگر « بوف کور» پیشآهنگ ادبیات مدرن ما به شمار می‌آید و بدیهی است که ما همه از زیر شنل هدایت بیرون آمده ایم؛ اما گاهی وجوه تشابهی میان دو اثر ادبی به چشم می‌خورد که پرداختن به آن به روشن‌گری متن کمک می‌کند. هرچند که در عرصه نمایش، « عروس زره پوش» از تکنیکی بهره گرفته که کمتر نظیر دارد.

از نکات دیگری که نباید ناگفته بماند نثر، زبان ساختاری نحوی نمایش است. در تریلوژی «عروس زره پوش» طیاری از فضای سه ُبعدی ، افسانه و شعر و زبان روزمره برای بیان مقصود خود استفاده می‌کند . گفتار دیوان که به زبان طنز امروز و گاهی ادیبانه نمایشی آمیخته می‌شود و در پاره ای از صحنه‌ها به مدد شعر پرداخت می‌گردد تلاشی است برای یکی کردن رنجهای انسان اسطوره‌ای با بشر امروز در لباس استعاره و هجو، که البته گاهی همخوانی ندارد و از یک دستی متن می‌کاهد و در بعضی موارد بی‌دقتی در ویرایش واژه‌ها و همچنین استفاده‌ی غیر ضروری واژگان بیگانه مثل لِوِلْ و مامی و پروژه و موزیکال و ویزیت و…به چشم می‌خورد. افراط در‌گفتگوهای‌مربوط به میل‌جنسی دیو‌مرد‌و‌شوخی‌های شهوانی‌اش با دیوزن ، که معلوم نیست نویسنده از آن چه سودی می‌برد؟

استفاده مکرر از زبانِ به شدت عامیانه (مخصوصا در مجلس چهارم، عدو – کدو)، گاهی شنونده را از توجه به درون مایه اصلی باز می‌دارد. به عقیده نگارنده افراط در زبان پریشنده و گفتار بیش از حد شخصی، عاملی باز دارنده از تمرکز به زبان فخیم نمایش است به گونه ای که فضا به حاشیه می‌چرخد و بیننده از آن لقلقه‌ی زبانی بستوه می‌آید.

چون زبان در نگره مؤلف اصل است که اگر به خوبی اجرا شود، راههای انتقال موضوع را ساده می‌کند. البته این دشواری در «چل گیس خاتون» و « مارنقره» به این شکل آزار دهنده نیست. اگر شوخ طبعی نویسنده به فضای کار لطمه بزند آنوقت دیگر زبان سلاست و جادوی خاص خودش را از دست می‌دهد.

طیاری گاهی اسیر نازک خیالی و مزاح طلبی خودش می‌شود و این برای نمایشی که از «بوف کور» کسب شأن می‌کند، نامناسب به نظر می‌آید. تمی که بر سه اصل هجرت، طلب و رجعت یا همان آیین پاگشایی، جداسازی و بازگشت به اجرا در می‌آید.

دختر‌به‌آیین تشّرف دست می‌زند.از زادگاه جدا می‌شود و‌در طلب سردار،‌هفت سال می‌کوشد تا در آخر با توشه‌ای در خور و آگاهی کامل( که چل گیس نماد آن است ) به جای نخستین برمی‌گردد.

بدین ترتیب نمایش ساختی فرامدرن به خود می‌گیرد و نگارنده به خودش حق می‌دهد که ریتم تندی که از مار نقره شروع می‌شود تا به عروس زره پوش ختم می‌گردد در سر راه خود آن همه مانع غیر ضروری نیابد. نمایشنامه « عروس زره پوش» با جسارت در زبان و نگاه، ضمن برانگیختن توقع تماشاگر، او را چنان درگیر می‌کند که در هزارتوی ساختار به این کشف برسد که « چشمه هیچ نمی‌گوید، تنها می‌جوشد!»